تبلیغات
تعلیم و تربیت در منظر قرآن و عترت

تعلیم و تربیت از دیدگاه امام خمینی(ره)

تعلیم و تربیت از دیدگاه امام خمینی (ره)
اهداف تعلیم و تربیت از دیدگاه امام خمینی (ره) قبل از بیان اهداف تربیت یک نکته اساسی را ذکر کنم و آن ضرورت و اهمیت تربیت از دیدگاه امام (ره) است. ایشان می‌فرمایند: " آن‌قدر که انسان غیر تربیت شده مضر است به جوامع هیچ شیطانی و هیچ حیوانی و هیچ موجودی آن‌قدر مضر نیست و آن‌قدر که انسان تربیت شده مفید است برای جوامع هیچ ملائک‌هایی و هیچ موجودی آن‌قدر مفید نیست. اساس عالم بر تربیت انسان است، انسان عصاره همه موجودات است و فشرده تمام عوالم است و انبیا آمده‌اند برای اینکه این عصاره بالقوه را بالفعل کنند." (۱) ملاحظه می‌کنید که با توجه به انسان شناسی امام تربیت انسان از دیدگاه ایشان آن‌قدر مهم است که ضرر هیچ موجودی را به جوامع بالاتر از انسان تربیت نشده نمی‌دانند و از آن طرف سود انسان تربیت یافته را بالاتر از فرشتگان و همه موجودات می‌دانند. من نمی‌دانم مسئولین نظام ما و مسئولین تعلیم و تربیت انسان‌ها در همه سطوح و مدیران و معلمان و دست‌اندرکاران آموزش و پرورش به عمق این سخن قائد عظیم الشان دنیای اسلام در عصر حاضر توجه کرده‌اند؟ و اگر توجه دارند - که بحمدا... دارند - مقدار توجهشان چقدر است؟ چقدر در تلاشند که از هر هزینه غیر ضروری و مستحب و تشریفاتی کم کنند و به تربیت به‌ویژه نسل جوان بپردازند.

ادامه ی مطلب را حتما مطالعه بفرمایید

در اینجا بد نیست مطلبی را از فردریک مایر نقل کنم برای اینکه خودم و امثال خودم را در باب ضرورت و اهمیت تربیت و بیان حضرت امام رضوان ا... تعالی علیه آگاه تر کرده باشم. وی می‌گوید: "سه روش عمده جهت حل مشکلات جهانی وجود دارد نخست تغییر ناگهانی اوضاع اجتماعی یعنی انقلاب. دومین وسیله که ممکن است بدان متوسل شویم جنگ است. بعد، پس از بیان عدم موفقیت این دو روش با توجه به تجربیات تاریخی به اینجا می‌رسد که شق سوم تربیت است و ادامه می‌دهد تربیت به آرامی و به صورت سیر تکاملی مؤثر میافتد مدینه فاضله را آن ایجاد نمی‌کند. داروهای سحرآمیز نمی‌دهد و وعده‌های بی قید و شرط عرضه نمی‌دارد. تربیت مستلزم کوشش و انضباط است. تربیت بشر را متوجه امکانات خلاقه خود می‌کند، تربیت درواقع موثرترین حربه بشر برای بقای اوست (۲) البته این بنده خود به تفاوت ژرفای سخن امام راحل و آقای مایر آگاهم فقط خواستم کارسازی تربیت را از دیدگاه دیگران هم نقل کرده باشم.

هدف اعلای تربیت "تمام کوشش انبیا برای این بوده است که انسان را بسازند، تعدیل کنند انسان طبیعی را مبدل کنند به یک انسان الهی" (۳)

"اگر انسان متعهد درست کردید، انسان امین، انسان معتقد به یک عالم دیگر انسان معتقد به خدا، مو من به خدا، اگر این انسان در دانشگاه‌های شما و ما تربیت شد مملکتتان را نجات می‌دهد." (۴) "تمام نکته آمدن انبیا این است که تربیت کنند این بشر را که قابل از برای این است که تربیت بشود... برای اینکه همان‌طوری که اینجا زندگی سعادتمند دارند آنجا هم زندگی سعادتمند داشته باشند." (۵)

با توجه به عبارات گذشته معلوم می‌شود هدف آرمانی و نهایی تربیت از دیدگاه حضرت امام (س) این است که آدمی معتقد به مبدأ و معاد ساخته شود، آدمی که هم در این دنیا سعادتمندانه زندگی کند و هم در عالم برزخ و قیامت دارای سعادت باشد.هدف‌های میانی تربیت

"تمام جهاتی که در این عالم هست برگردانند به همان جهت توحیدی الهی و سایر حرکت‌ها چه حرکت‌های قلبی باشد و چه حرکت‌های خیالی باشد و چه حرکت‌های جوارحی باشد." (۶)

در جای دیگری فرموده‌اند:

"... اسلام می‌خواهد انسان را یک انسانی بسازد جامع، یعنی رشد به آن‌طور که هست بدهد از حظ طبیعت دارد رشد طبیعی به او بدهد، حظ برزخیت دارد رشد برزخیت‌به او بدهد، حظ روحانیت دارد رشد روحانیت به او بدهد، حظ عقلانیت دارد رشد قلانیت‌به او بدهد حظ اولوهیت دارد رشد الوهیت به او بدهد..." (۷)

در این عبارت‌ها هدف‌های زیر مطرح شده است:

1- رشد طبیعی که همان رشد در زمینه بدنی و زیستی و توجه به خواسته‌های مربوط به آنها است.

2- رشد عقلانی که پرورش قدرت تعقل است.

3- رشد معنوی و الهی و پرورش حرکات قلب و خیال در پرتو دستورات الهی امام بزرگوار در عین توجه هر چه بیشتر به الهی شدن و تزکیه آدم از تربیت اجتماعی و سیاسی او غفلت نفرموده و با بیان مطالب زیر: "آقایان که تربیت بچه‌ها را می‌کنند مس ایل سیاسی روز را هم به آنها تعلیم بکنند... یک بچه‌ای که از مدرسه بیرون می‌آید باید مس ایل دینی‌اش را بلد باشد مس ایل نماز و روزه‌اش را بداند هم تربیت‌های علمی بشود و هم تربیت سیاسی..." (۸) دو هدف را به هدف‌های قبلی اضافه فرموده‌اند

4- تربیت علمی یعنی پرورش در زمینه علوم و دانش‌های روز.

5- تربیت سیاسی و آگاه شدن از مسایلی که در اطراف دانش آموزان می‌گذرد. عمق و وسعت هدف‌های انبیا

"انبیا به شما کار دارند، توی صندوقخانه‌ات هم که هستی به تو کار دارند، هیچ‌کس نیست. لکن حکم خدا هست دنبال شما، آنها می‌خواهند یک انسانی تربیت کنند که خلوتش و جلوتش فرقی نداشته باشد..." (۹) این هدف نیز مس تقلا قابل دقت است. هیچ مکتب تربیتی تا این حد در سراسر زندگی آدمی و عمق حیات او نفوذ ندارد. هرکه هستی در هر حال و در هر مکان باید بدانی مربی و ناظر اصلی متوجه تو است. و چون انسان این چنین شد و تمام دستورات تربیتی را از یک مبدأ گرفت آشکار و نهان او یکی خواهد شد، نتیجه، پرورش انسانی است سالم، خالی از تضاد، برکنار از تنش، آدمی صاف و سالم و یکرنگ و چقدر از این قبیل افراد کم داریم؟ بگذرم و بحث هدف‌ها را به همین جا پایان برم که اگر بخواهم عنان قلم را کام لا و به‌طور مشروح در اختیار بیان هدف‌ها از دید امام راحل (س) قرار دهم باید صفحات زیادی را به همین امر اختصاص دهم. اصول تربیت اگر اصل را به معنای راهنمای عملی تربیت بگیریم ملاحظه می‌کنیم که‌ام ام خمینی (س) اصولی را مورد توجه قرار داده‌اند فقط که به یکی از آنها اشاره می‌کنیم

1- تقدم تزکیه بر تعلیم "اگر اساتید دانشگاه فقط همشان این باشد که درس بگویند... فقط بنایشان بر این باشد که تعلیم کنند اینها را پهلویش تربیت نباشد تربیت معنوی نباشد از دانشگاه آنها می‌آید بیرون که فساد می‌کنند. حوزه‌های علمی هم همین‌طور است اگر در حوزه‌های علمی قدیمی تهذیب نباشد، اخلاق نباشد آموزش معنوی نباشد فقط آموزش علمی باشد فقط علم در کار باشد، آنجا هم افرادی از آن خواهند بیرون بیایند که دنیا را هلاک می‌کنند..." (۱۰) "اگر نفوس تزکیه نشده و تربیت نشده باشند وارد بشوند در هر صحنه، در صحنه توحید، در صحنه معارف الهی، در صحنه فلسفه، در صحنه فقه و فقاهت، در صحنه سیاست در هر صحنه‌ای که وارد بشود، اشخاصی که تزکیه نشدند و تصفیه نشدند... خطر اینها بر بشر خطرهای بزرگ است..." (۱۱)

عوامل مؤثر بر تعلیم و تربیت:

همان‌طور که قبلاً معلوم شد، دید حضرت امام (ره) به تبع هستی شناسی وی دیدی وسیع و عمیق است. ازجمله در مورد عوامل مؤثر بر تعلیم و تربیت از نقطه‌های آغازین تشکیل نطفه، به زمینه‌های مختلف ارثی عنایت کرده و عواملی را پیش از تولد و یک دسته عوامل دیگر را بعد از تولد مؤثر در سعادت و شقاوت آدمی می‌دانند. برای روشن شدن نظر آن بزرگوار، فشرده بحثی را که استاد دکتر عبدالکریم بی آزار شیرازی در مقاله "تربیت‌پذیری و عوامل مؤثر بر آن" از کتاب انوارالهدایة حضرت امام خمینی (س) در برابر نظر مرحوم آیت ا... خراسانی صاحب کفایة در مورد خبث باطن و ذاتی بودن سعادت و شقاوت مطرح فرموده‌اند به اطلاع خواننده ارجمند می‌رسانم. مرحوم آخوند خراسانی در کفایه می‌نویسد: "گناه و عصیان اگرچه به اختیار شقی نیست اما وی با سؤ سری ره و خبث باطن دست به گناه می‌زند و وقتی کار به اینجا رسید، اشکال منتفی و سؤال قطع می‌شود زیرا که چیزهای ذاتی، ثبوت آن برای ذات ضروری است. بعد به حدیث السعید سعید فی بطن امه وال شقی شقی فی بطن امه و احادیث دیگر استناد می‌نماید امام امت رحمة‌ا... علیه این نظر را اشتباه دانسته و در یک عبارت فنی فلسفی می‌فرمایند: "تفاوت افراد انسان و امتیازات فردی، به‌حسب هویت وجودی و عوارض شخصی است که آن نشانه‌هایی برای هویت بسیط وجودی است نه به‌حسب ماهیت و لوازم آن، و تفاوت وجودی ذاتی اشیاء نیست، بنابراین اختلاف فردی به جعل جاعل است نه به ذات" بعد اختلاف انسان‌ها را معلول عوامل قبل از تولد و بعد از تولد، به‌صورت زیر، می‌دانند: 1- عوامل قبل از تولد: الف: تأثیر عوامل غذایی در ایجاد اختلاف میان نطفه‌ها ب: اختلاف صلب‌های پدران ج: اختلاف رحم‌های مادران و: حلال یا حرام یا شبه ناک بودن غذای والدین ه: رعایت کردن یا نکردن دستورات و آداب دینی در آمیزش 2- عوامل بعد از تولد: الف: شیرخوارگی و خصوصیات زن شیر دهنده ب: تربیت ایام کودکی ج: تربیت دوران بلوغ د: دوستان و معاشرین ه: محیط شهر و روستا و محل زندگی و: مطالعه علوم گوناگون ز: رعایت آداب شرعی در زندگی (۱۲) در تربیت ایام کودکی مادر را دارای نقش محوری دانسته و می‌فرمایند: "دامن مادر بزرگ‌ترین مدرسه‌ای است که بچه در آنجا تربیت می‌شود. آنچه که بچه از مادر می‌شنود غیر از آن چیزی [است] که از معلم می‌شنود. بچه از مادر بهتر می‌شنود تا از معلم. در دامن مادر بهتر تربیت می‌شود تا در جوار پدر تا در جوار معلم" (۱۳)

"مادرها بیشتر مسئول هستند و مادرها اشرف هستند، شرافت مادری از شرافت پدری بیشتر است تأثیر مادر هم در روحیه اطفال از تأثیر پدر بیشتر است" (33) پاورقی‌ها و مآخذ: 1-صحیفه نور، جلد 14، صفحه 103. ۲- تاریخ فلسفه تربیتی، آلفرد مایر، ترجمه علی اصغر فیاض، ص 10. ۳- صحیفه نور، جلد 8، صفحه 2- 81. ۴- صحیفه نور، جلد 7، صفحه 64- 63. ۵- صحیفه نور، جلد 2، صفحه 288. ۶- صحیفه نور، جلد 13، صفحه 54- 53. ۷- جستجوی راه از کلام امام، دفتر بیست و دوم، صفحات 51- 39- 38. ۸- صحیفه نور، جلد 5، صفحه 109. ۹- صحیفه نور، جلد 7، صفحه 286. ۱۰- صحیفه نور، جلد 17، صفحه 20. ۱۱- صحیفه نور، جلد 14، صفحه 254. ۱۲- نقش تعلیم و تربیت در سعادت و شقاوت از نظر محقق حراسانی و امام خمینی، دکتر عبدالکریم بی آزار شیرازی. ۱۳- صحیفه نور جلد 8، صفحه 241- 240. ۱۴- صحیفه نور جلد 6، صفحه 283- 282. ۱۵- چهل حدیث، صفحه 6- 5. ۱۶- چهل حدیث، صفحه 265. ۱۷- تفکر منطقی تعلیم و تربیت، ترجمه دکتر علی شریعتمداری. ۱۸- صحیفه نور، جلد 7، صفحه 76. ۱۹- سرگذشت‌های ویژه، جلد 1، صفحه 37- 36 با اندکی تغییر نقل شده است. ۲۰- صحیفه نور جلد 20، صفحه لا 79 ۲۱- صحیفه نور جلد 7، ص 227. ۲۲- سرگذشت‌های ویژه، جلد 1، صفحه 52 مصاحبه با حجةالاسلام آقای محتشمی. ۲۳- صحیفه نور جلد 6، صفحه 50. ۲۴- صحیفه نور جلد 13، صفحه 184. ۲۵- صحیفه نور جلد 13، صفحه 198. ۲۶- صحیفه نور جلد 13، صفحه 19. ۲۷- صحیفه نور جلد 3 ص 182، جلد 5 ص 177، ج 6 ص 186، ج 14 ص 280. ۲۸- صحیفه نور جلد 17، ص 185. ۲۹- صحیفه نور جلد 19، ص 216. ۳۰- صحیفه نور جلد 5، ص 265. ۳۱- صحیفه نور جلد 9، ص 153. ۳۲- صحیفه نور جلد 16، ص 141، نقطه عطف ص 31. ۳۳- صحیفه نور جلد صحیفه نور جلد 9، ص 23. منبع: وبلاگ http://naslefarda.blogfa.com/post-2.aspx


تاریخ ارسال : سه شنبه 5 خرداد 1394 09:35 ب.ظ نویسنده : روح الله دوستی

لطفا دیدگاه خود را درباره این مطلب بنویسید

تاریخ ارسال : چهارشنبه 27 خرداد 1394 11:31 ب.ظ
ماه رمضان آمد و تمرین صبوری / هنگام دعای سحر و رزق سحوری
برخیز که از قافله راز نمانیم / حیف است نیابیم در این جمع حضوری
سلام.شما لینک شدید.

ایمیل شما نمایش داده نخواهد شد


 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.
  • آرشیو ماهانه Monthly Archive

  • صفحات اضافی Static Pages