تبلیغات
علی‌محمد کاردان (تولد ۱۳۰۶، یزد)، استاد علوم تربیتی


علی‌محمد کاردان در یزد متولد شد. پدرش به کار ابریشم بافی اشتغال داشت و با ادبیات و عرفان مأنوس بود و نامش در «تذکرة شعرای معاصر یزد» آمده است. علی‌محمد تحصیلات  ابتدایی را در دبستان «سعدی» و  متوسطه را در دبیرستان «ایرانشهر» زادگاهش گذراند. در ۱۳۲۲هـ . ش  برای ادامه تحصیل به دانشسرای مقدماتی رفت و در ۱۳۲۴هـ . ش فارغ التحصیل شد. بعد تحصیلات خود را در دانشسرای عالی تهران در رشته  فلسفه و علوم تربیتی ادامه داد، زبان فارسی را نزد بزرگانی چون محمد معین، پرویز ناتل خانلری و بدیع‌الزمان فروزانفر، زبان عربی را نزد آیت‌الله مهدی الهی قمشه‌ای، فلسفه قدیم را نزد آیت‌الله محمد حسین فاضل تونی و  فلسفه جدید را در محضر یحیی مهدوی، رضا‌زاده شفق و غلامحسین صدیقی گذراند.

همچنین در زمینه روان شناسی محضر علی‌اکبر سیاسی و غلامحسین صدیقی را درک کرد. درس های علوم تربیتی را نیز  نزد دکتر محمدباقر هوشیار، دکتر عیسی صدیقی و دکتر اسدالله بیژن و فیزیولوژی اعصاب را نزد عبدالله شیبانی آموخت و در  ۱۳۲۸ هـ . ش با کسب رتبه اول  فارغ‌التحصیل شد. سپس جزء محصلین اعزامی به سوییس رفت، در دانشکده ادبیات و مؤسسه علوم تربیتی دانشگاه ژنو، معروف به مؤسسه «ژان ژاک روسو» مشغول تحصیل شد و سرانجام در ۱۳۳۶هـ . ش موفق به اخذ دانشنامه دکترا شد.

او در این ایام از محضر استادانی چون ژان پیاژه و ربر دوترانس  بهره برد. عنوان رساله وی «نظام آموزش و پرورش ایران، تاریخ و آینده آن» بود که زیر نظر ربر دوتران  به انجام رساند. دکترکاردان پس از بازگشت به ایران، از ۱۳۳۷هـ . ش در دانشگاه تهران مشغول تدریس شد. با تأسیس «مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی» وابسته به دانشکده ادبیات در ۱۳۳۷هـ . ش به ریاست غلامحسین صدیقی در آن مؤسسه به عنوان اولین مدرس روان‌شناسی اجتماعی و روش تحقیق در علوم اجتماعی به  تدریس پرداخت و به عضویت هیأت علمی آن نیز درآمد. کتاب «قواعد روش جامعه شناسی» امیل دورکیم را ترجمه کرد.

از ۱۳۴۱-۱۳۴۸ هـ . ش  مدیر کل آموزش دانشگاه تهران و از ۱۳۴۸-۱۳۵۶ هـ . ش ریاست دانشکده علوم تربیتی دانشگاه را عهده‌دار بود. از  ۱۳۶۳- ۱۳۷۶ هـ . ش سرپرستی مؤسسه روانشناسی دانشگاه تهران را به عهده گرفت. دکتر کاردان در ۱۳۶۹ هـ . ش از سوی شورای انقلاب فرهنگی به عضویت پیوسته فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی درآمد و سرانجام در مهر ماه ۱۳۷۹ هـ . ش  بازنشسته شد. او عضو  انجمن جامعه شناسی ایران، انجمن ایرانی تعلیم و تربیت، انجمن بین‌اللملی تعلیم و تربیت، انجمن بین‌اللملی جامعه‌شناسان فرانسوی زبان و انجمن پژوهش آموزشی بود. سمت سردبیری مجله «پژوهش در تعلیم و تربیت » را  نیز به عهده داشت. او در طول خدمات علمی خود جوائز و نشان های متعددی را  دریافت کرد که از آن جمله می توان به دریافت مدال  فرهنگ در ۱۳۲۹هـ . ش  به دلیل احراز رتبه اول در دوره لیسانس فلسفه و علوم تربیتی از سوی وزارت فرهنگ وقت، مدال سپاس  به مناسبت خدمات شایان در مقام ریاست دانشکده علوم تربیتی دانشگاه تهران از سوی شواری‌ عالی فرهنگ  در ۱۳۵۳هـ . ش، دریافت نشان استاد ممتاز دانشگاه تهران، پژوهشگر نمونه فرهنگستان علوم در ١٣٨١ هـ . ش و لوح تقدیر از سازمان «سمت» به عنوان مدیر نمونه گروه پژوهشی علوم تربیتی اشاره کرد.

دکتر کاردان در ۶ دی ماه ۱۳۸۶ هـ . ش در تهران درگذشت. آثار متعددی از این استاد برجسته باقی مانده است که از آن جمله می‌توان به «تاریخ روانشناسی» که در در ١٣۶٨ هـ . ش به عنوان کتاب سال برگزیده شد، ترجمه «جامعه شناسی و تربیت» که در ١٣٨٠ هـ . ش  از طرف وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی شایسته دریافت لوح تقدیر گردید، ترجمه کتاب‌های «آراء و نظریه‌ها در علوم انسانی» ژولین فروند، «اصول راهنمایی در آموزش و پرورش» رژه‌گال، «اصول راهنمایی در آموزش و پرورش همراه با طرح» لانژون ـ والون، «اصول روش آزمایشی» کلود برنار، «تاریخ روان‌شناسی» مولر، «روان‌شناسی اجتماعی» ژان مزون نوو، «روان‌شناسی اجتماعی» اتوکلاین برگ، «روان‌شناسی اجتماعی»ژان استوتزل، «روان‌شناسی و دانش‌ آموزش و پرورش» ژان پیاژه، «روش مردم‌شناسی»  پیربس،  «سیر آراء تربیتی در غرب»،  «سیطره کمیت و علایم آخر زمان» رنه گنون، «طرح اصلاح فرهنگ فرانسه» پل لانژون و هانری والون، «طرح روان‌شناسی طبقات اجتماعی» هالبواکس،  «قواعد روش جامعه‌شناسی» امیل دورکیم، «مراحل تربیت» موریس دبس، «مسائل روان‌شناسی جمعی و روان‌شناسی اجتماعی»  ژرژ گورویچ و دیگران، «معنی و حدود علوم تربیتی» میالاره، «وضع و شرایط روح علمی»  ژان فوراسیته و تألیف کتاب‌های علوم تربیتی، «ماهیت و قلمرو آن »، «فلسفه تعلیم و تربیت»، «تاریخچه تعلیم و تربیت»، «تعلیم و تربیت از دیدگاه افلاطون»، «تعلیم و تربیت از دیدگاه ارسطو»، «تعلیم و تربیت از دیدگاه ژان ژاک روسو»، «سیر آراء تربیتی در غرب»، «طبیعت از دیدگاه علوم اجتماعی»، «طبیعت از دیدگاه علوم روانی» و «تعلیم و تربیت از دیدگاه امیل دورکیم» اشاره کرد.

انجمن آثار و مفاخر فرهنگی به پاس سال­ها خدمات علمی و فرهنگی وی،  طی  برگزاری مراسم بزرگداشتی در ۲۶ خرداد ماه ۱۳۸۲هـ . ش ایشان را به عنوان یکی از مفاخر ایران‌زمین معرفی کرد و لوح تقدیری به استاد اهدا نمود.
منبع: سایت مفاخر ایران اسلامی